Sci-Policy Interface Ep.03 : ฝ่าวิกฤตธรณีพิบัติภัย : “Data trust” นวัตกรรมสยบข่าวปลอม

ประเด็นแรกจะมุ่งสำรวจการเปลี่ยนผ่านจาก Big Data ไปสู่การสื่อสารที่สร้างความไว้วางใจ (trust) โดยตั้งคำถามถึงแนวทางที่หน่วยงานรัฐสามารถแปลงข้อมูลที่มีความซับซ้อนให้กลายเป็นเนื้อหาที่ประชาชนเข้าใจและเชื่อถือได้ ในส่วนนี้จะพิจารณากลไกการ “แปลความหมาย” ของข้อมูลจากคลังข้อมูลขนาดใหญ่ โดยเฉพาะข้อมูลด้านการแจ้งเตือนภัยและทรัพยากร เพื่อหลีกเลี่ยงการสื่อสารในลักษณะภาษาราชการที่เข้าถึงยาก ซึ่งอาจเปิดช่องให้ข่าวปลอมเข้ามาแทนที่ ควบคู่กับการวิเคราะห์จอ่อนของการสื่อสารภาครัฐในปัจจุบัน ที่แม้จะมีข้อมูลข้อเท็จจริงที่แม่นยำ แต่กลับไม่สามารถแข่งขันกับความน่าดึงดูดของข่าวปลอม (fake news) ได้ พร้อมทั้งเสนอแนวทางการพัฒนานวัดกรรมการสื่อสารที่ทำให้ข้อมูลข้อเท็จริงมีความน่าสนใจและเข้าผู้คนได้มากขึ้น

ในประเด็นที่สองจะมุ่งเน้นบทบาทของเครือข่ายพื้นที่ในการสกัดข่าวปลอม โดยเฉพาะการใช้เครือข่ายอาสาสมัครเป็นกลไกด่านหน้าในการคัดกรองและตรวจสอบข้อมูลในระดับชุมชน ซึ่งครอบคลุมถึงการออกแบบระบบหรือเครื่องมือดิจิทัลที่สนับสนุนการทำงานของอาสาสมัครในการตรวจสอบขาวลือแบบเรียลไทม์ ตลอดจนการตั้งคำถามถึงบทบาทของอาสาสมัครว่าเป็น “ผู้ส่งสารของรัฐ” หรือ “ผู้กรองข่าวของชุมชน” มากกว่ากัน ขณะเดียวกันยังวิเคราะห์ข้อควรระวังจากงานวิจัยต้านข่าวปลอมที่ชี้ให้เห็นว่าผู้คนมักเชื่อข้อมูลจากบุคคลใกล้ชิด ซึ่งอาจทำให้อาสาสมัครกลายเป็นทั้งกลไกในการยับยั้งหรือในบางกรณีอาจเป็นช่องทางในการแพร่กระจายข้อมูลที่คลาดเคลื่อนได้ หากขาดระบบกำกับและเสริมสร้างศักยภาพที่เหมาะสม

ประเด็นที่สามจะมุ่งสู่การสร้าง “ระบบนิเวศแห่งความไว้วางใจ” ผ่านการพัฒนากลไกที่เป็นแหล่งอ้างอิงข้อมูลที่เชื่อถือได้ สำหรับข้อมูลด้านทรัพยากรและภัยพิบัติ โดยตั้งคำถามถึงแนวทางที่จะทำให้ประชาชนหันมาใช้แหล่งข้อมูลทางการเป็นตัวเลือกแรกเมื่อเกิดข้อสงสัย แทนการพึ่งพาช่องทางไม่เป็นทางการ เช่น กลุ่มสื่อสารในสื่อสังคมออนไลน์ นอกจากนี้ยังพิจารณาบทบาทของนวัดกรรมด้านเทคโนโลยี เช่น Blockchain หรือการเปิดเผยข้อมูล
แบบ Open Data ที่สามารถตรวจลอบย้อนกลับได้ ว่าจะสามารถช่วยแก้ไขปัญหาความไม่ไว้วางใจในข้อมูลภาครัฐได้มากน้อยเพียงใด ภายใต้บริบทของสังคมไทยที่ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ส่วนบุคคล

ในช่วงท้ายเป็นคำถามเชิงสะท้อนในมิติของ Digital Governance โดยมุ่งค้นหาว่า หากต้องการสร้างความร่วมมือที่ประชาชน “วางใจ” ในข้อมูลของรัฐ และในขณะเดียวกันรัฐก็ “เข้าใจ” พฤติกรรมการรับสื่อของประชาชน นวัตกรรมที่สำคัญที่สุดที่ควรเร่งพัฒนาในปัจจุบันคือออะไร ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบของเทคโนโลยีหรือกระบวนการ เพื่อให้สามารถตอบโจทย์การสื่อสารสาธารณะในยุคดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืงยืน

Grayscale: ON